Lotte van Mierlo
Brenda’s Weken
Opinie
Brenda’s Weken 2026 – opinie 13
De Brenda Westra Opinieprijs wordt jaarlijks door Nyenrode Business Universiteit en Stichting Future Finance uitgereikt en is gericht op vernieuwende, duidelijk opiniërende, vlot geschreven, voor het financiële beroep en –onderwijs actuele opiniestukken. In december wordt deze prijs uitgereikt, vandaar dat de aankomende tijd The Accountables is omgetoverd tot Brenda’s Weken, waarbij gedurende deze weken elke dag een opinie van een van de genomineerde centraal staat. Joey Kamphuis behaalde in 2025 de Bachelor of Science in Accountancy en studeert nu in de Master. Lotte van Mierlo behaalde in 2025 de Master of Science in Accountancy en maakt momenteel een wereldreis per zeilboot.
Satoyama (里山) is een Japans woord voor het door mensen beheerde grensgebied tussen dorpen en bergvoeten. Sato betekent dorp en yama betekent berg. Het woord beschrijft een tussenzone, een overgangsgebied. De rijstvelden, de irrigatiekanalen, de gemaaide graslanden, het is geen wildernis en geen agricultuur. Het wordt niet aan haar lot overgelaten, maar het wordt ook niet getemd. Hier wordt gekoesterd [1].
In de ecologie wordt dit een ecotoon genoemd: een overgangsgebied tussen twee verschillende ecosystemen. Satoyama is de perfecte balans op de grens van twee werelden. De Satoyama herbergt meer biodiversiteit. Dieren en planten komen samen in dit gebied. Het landschap wordt al eeuwenlang in stand gehouden door lichte verstoring van de mens. Wanneer de mens te veel neemt stort het hele ecosysteem in. Maar ook wanneer de mens niet ingrijpt, raakt het systeem uit balans. Onderbenutting leidt tot crisis. Dezelfde dynamiek geldt voor het accountantsberoep. Wat groeit in een periode van schaarste, verdwijnt weer zodra de vraag opdroogt. Niet alleen capaciteit gaat verloren, maar ook kennis, ervaring en relaties die juist over tijd waarde krijgen.
Toen ik begon met de CSRD-implementatie en assurance, bloeide deze specialisatie volop. Aan de randen van het bestaande accountantsberoep ontstonden nieuwe gebieden, waar specialisten als scheikundigen en biologen hun plek vonden. Het was een overgangsgebied tussen het vertrouwde controlevak en een nieuwe markt. Met het Omnibus-pakket sloeg het perspectief in korte tijd om. De markt waarop kantoren hadden geanticipeerd, werd plotseling veel kleiner. De ESG-dienstverlening bezweek aan onderbenutting, hetzelfde gevaar dat de satoyama bedreigt. Na verloop van tijd bleek dat voor de recent aangenomen specialisten geen plek was binnen een accountantskantoor. Met de regelgeving werd een nieuwe expertise opgebouwd en stortte die ook weer in. Een beroep dat bij anderen continuïteit bewaakt, was de kunst van het onderhouden zelf verleerd.
Vandaag nodig, morgen overbodig
Dit is geen incident, maar een patroon in het accountantsberoep. Nieuwe regelgeving ontstaat vaak als reactie op een crisis en moet de excessen van de vorige golf beteugelen. De aanleiding is anticyclisch, maar de reactie van de sector niet: die beweegt procyclisch mee met de markt.
Dat wordt zichtbaar in de twee fasen van de cyclus. In de eerste fase, de boom, zorgt nieuwe wetgeving (zoals de CSRD en de Sarbanes-Oxley Act) of een plotselinge marktverandering voor een explosieve vraag naar expertise. De kantoren gaan concurreren om talent. Er worden topsalarissen geboden, grote investeringen worden aangekondigd en iedereen die kan rekenen wordt aangenomen. Doordat de vraag naar de nieuwe dienst de capaciteit van de sector overtreft, stijgen de honoraria. Diezelfde beweging speelde twee decennia eerder bij Sarbanes-Oxley, toen de honoraria in twee jaar met meer dan honderd procent stegen [2]. In deze fase is de regeldruk minder een last dan een verdienmodel, al zal de accountant dat nooit hardop zeggen. Dit slaat echter onvermijdelijk om in de tweede fase, de bust. Zodra de externe dwingende factor normaliseert of de deadline passeert en de markt verzadigd raakt, slaat de schaarste om in overschot. De sector blijft achter met een enorme overcapaciteit aan personeel, waarna kantoren gedwongen zijn massaal banen te schrappen.
Wat je niet zomaar terugkoopt
Daarmee gaat meer verloren dan capaciteit. Een beroep dat met elke regelgolf opbouwt om daarna weer af te breken, bouwt geen stabiele kennisbasis op. Het verliezen van schaal in generieke kennis over raamwerken en datapunten is een marktgegeven. Ook een satoyama dankt haar weerbaarheid niet aan het eeuwig standhouden van elke plant; soorten komen en gaan. De weerbaarheid van de sector ligt evenmin in het behoud van iedere specialisatie, maar in het vermogen om kennis en vakmanschap te behouden en verder te ontwikkelen.
Het controlevakmanschap is het fundament dat te allen tijde overeind moet blijven staan. Professioneel kritische houding, geoefende oordeelsvorming en objectiviteit vormen het kloppend hart van de controlekwaliteit. Dit vakmanschap wordt gedragen door een dieper liggend fundament, gevormd door het institutionele geheugen van de klant en de organische cohesie van een ingespeeld team. Wat deze eigenschappen gemeen hebben, is dat zij zich niet laten verwerven op de markt maar zich ontwikkelen over tijd, in continuïteit. Juist die continuïteit ontbreekt in een sector die zijn bezetting laat meebewegen met de boom-en-bust-cyclus. Continuïteit wordt niet alleen gewaarborgd doordat de vaste kern blijft.
Ik zag dit zelf gebeuren toen met het vertrek van de ESG-specialisten ook de cruciale kennis over specifieke bedrijfsprocessen verdampte. Die kennis kan juist van belang zijn bij de financiële controle, wanneer klimaatrisico’s doorwerken in bijvoorbeeld waarderingen of continuïteitsbeoordelingen. Door expertise af te bouwen zodra de commerciële vraag afneemt, dreigen kantoren kennis te verliezen die ze later opnieuw nodig hebben. Die procyclische personeelsstrategie holt de kennisbasis uit waarvan de controlekwaliteit afhankelijk is.
Hier ligt de diepere les van de satoyama. Een ecotoon floreert niet door schokken, maar door lichte, voortdurende interactie. De bewoner weet dat roofbouw het systeem onherstelbaar beschadigt, maar ook dat passiviteit leidt tot verwildering en verval. Het evenwicht ligt in de constante, gematigde verstoring die op de lange termijn is gericht. Die middenweg kent de accountancy niet. Wil de sector zijn controlekwaliteit beschermen, dan moet ze breken met de boom-en-bust-cyclus en ophouden zich te gedragen als een monocultuur die per seizoen van gewas wisselt.
Bronnen:
[1] [1] Convention on Biological Diversity, The Satoyama Initiative: A Vision for Sustainable Rural Societies in Harmony with Nature, https://www.cbd.int/sustainable/doc/satoyama-initiative-brochure-en.pdf
[2] [2] Effects of SOX 404(b) implementation on audit fees by SEC filer size category, Journal of Accounting and Public Policy, 37(1), 2018, pp. 21–38. https://doi.org/10.1016/j.jaccpubpol.2018.01.004
Voor het plaatsen van reacties, hou graag rekening met onze spelregels.


Plaats een Reactie
Meepraten?Draag gerust bij!