De Brenda Westra Opinieprijs wordt jaarlijks door Nyenrode Business Universiteit en Stichting Future Finance uitgereikt en is gericht op vernieuwende, duidelijk opiniërende, vlot geschreven, voor het financiële beroep en –onderwijs actuele opiniestukken. In december wordt deze prijs uitgereikt, vandaar dat de aankomende tijd The Accountables is omgetoverd tot Brenda’s Weken, waarbij gedurende deze weken elke dag een opinie van een van de genomineerde centraal staat. Vandaag de opinie van Daan Roosken MSc. Hij behaalde in 2024 de Master of Science in Accountancy aan Nyenrode Business Universiteit. Hij is Assistant Manager Audit bij EY in Melbourne, Australië.

AI, de redder van het beroep

Een sector – geplaagd door desinteresse in accountancy-loopbanen, een verouderende beroepsgroep en een structureel tekort aan accountants – staat voor een impasse. De ontwikkelingen in kunstmatige intelligentie (AI) gaan razendsnel, is AI de langverwachte disruptor in de accountancy-sector?

Een kans voor kwaliteit, niet voor marge

Acemoglu en Restrepo (2019) hebben vastgesteld dat investeringen in informatietechnologie vaak gepaard gaan met minder vraag naar arbeid, ofwel: de computer vervangt de mens. De sector heeft arbeidstekorten in het verleden opgelost door het uitbesteden van werkzaamheden naar landen met lagere inkomens en een groter aanbod van werknemers. (Trados, 2024) De oplossingen van de sector voor het arbeidstekort hebben in het verleden (voornamelijk) een positieve bijdrage gehad op de winstgevendheid. Het gevaar bestaat dat de toepassing van AI weer zal worden gebruikt om de marge te stutten en niet om de verlangde kwaliteit te waarborgen. De uren die worden vrijgespeeld door de AI-adoptie moeten in de eerste plaats worden gebruikt voor het verhogen van de controlekwaliteit. Dat kan door meer tijd en aandacht te investeren in de bestaande opdrachten, van junior assistent tot partner. De adoptie van AI is juist een kans om de kwaliteit van de controle te verbeteren, niet de marge, of in ieder geval niet in de eerste plaats.

Microsoft als nieuwste lid van de Big Five

De AFM (2022) schrijft op haar website dat de eisen voor een accountantsorganisatie moeten voldoen aan eisen ten aanzien van kwaliteit, de interne organisatie en onafhankelijkheid. In ons land waar Microsoft een gigantisch marktaandeel heeft voor software, zal onafhankelijkheid waarschijnlijk een probleem worden bij het uitvoeren van wettelijke controles. Maar, de digitalisering en adoptie van AI in wettelijke controles zullen een kans zijn voor nieuwe organisaties die momenteel nog geen marktaandeel hebben.  Komt er een dag dat een algoritme een benoeming krijgt in het accountantsregister van de NBA? Het moment dat een computeralgoritme een controleverklaring tekent zal nog ver in de toekomst liggen. Kortgeleden is er in Australië een advies rapport tegen fraude met toeslagen ingetrokken waarbij Deloitte niet kritisch naar de uitkomsten van AI heeft gekeken en de kunstmatige intelligentie bronnen en verwijzingen had verzonnen. (Trados & Karp, 2025) Een kritische blik op het gebruik van AI in het bedrijfsleven en accountancy blijft nodig. Maar, accountantsorganisaties die niet innoveren zullen aanmerkelijk achterblijven ten opzichte van de innoverende kantoren, niet in de laatste plaats als antwoord op werkdruk, werkplezier en flexibiliteit voor oriënterende studenten op zoek naar hun eerste werkgever.

Accountants dichten de informatiekloof

Accountancy is in de eerste plaats een beroep voor mensen, voor dialoog tussen accountant en klant en een afweging van verschillende belangen door de accountant. De introductie van AI kan ervoor zorgen dat accountants meer tijd hebben om in gesprek te gaan met klanten. Hierdoor kan er meer begrip zijn van de accountant ten aanzien van de klant en is deze beter in staat om waarde toe te voegen voor de klant en belangen af te wegen.

Voor welke toekomst gaan wij toekomstig accountants opleiden, helemaal als de intrede van AI binnen accountantsorganisaties met verschillende mate wordt geïmplementeerd. De universiteiten staan voor een uitdaging om de opleidingen aan te passen aan studenten die in verschillende mate op een dagelijkse basis met AI controleren. De vraag naar kennis en kunde voor externe verslaggeving, controleleer en interne beheersing zal aanmerkelijk anders zijn voor iemand die gewend is dat AI de kennisvergaring op zich neemt. Maar ben je als (assistent) accountant in staat om een gesprek te voeren met een klant als je in zeer hoge mate afhankelijk bent van een algoritme om de controle uit te voeren, en je niet elke twee seconden de AI-bot kunt raadplegen? Universiteiten zullen nog meer gebruik moeten maken van casussen en verbale toetsen om de accountants voor te bereiden op gesprekken met klanten en een kritische blik te werpen op de AI-antwoorden van het algoritme.

Klaar voor verandering

Senior partners van deze tijd denken vaak terug aan de tijd van fysieke dossierkisten, papieren facturen en fysieke aftekening. Zullen wij over 25 jaar op eenzelfde manier terugdenken aan een tijd waarin al onze collega’s een fysieke gedaante hadden? De toepassing van AI in de audit zal een aanjager zijn voor productiviteitsgroei, wat een oplossing kan zijn voor het structurele arbeidstekort in de sector. Desondanks is de AI-revolutie een kans om de controlekwaliteit te verhogen. De sector moet deze kans aangrijpen en verlangde redelijke mate van zekerheid van het maatschappelijk verkeer weer te realiseren. Ten laatste, de rol van de universiteiten wordt alleen maar belangrijker. Zij leiden de assistent accountants op om kritisch de klanten te bedienen en niet alles van de AI-assistent aan te nemen voor waarheid.

Als bonus, wellicht herwinnen studenten hun interesse in het beroep wanneer digitale handjes het werk interessanter en uitdagender maken. Dat geeft pas perspectief voor oriënterende middelbare scholieren.

Referenties

Acemoglu, D., & Restrepo, P. (2019). Automation and New Tasks: How Technology Displaces and Reinstates Labor. Journal of Economic Perspectives, 33(2), 3-30.

Autoriteit Financiële Markten. (2022). Accountantsorganisaties. Opgehaald van https://www.afm.nl/nl-nl/sector/accountantsorganisaties

Trados, E. (2024, November). Top 100 Accounting Firms: How offshoring is helping accounting firms get around staff shortages. Opgehaald van Australian Financial Review: https://www.afr.com/companies/professional-services/accountants-ramp-up-offshoring-to-bring-down-costs-20241114-p5kqqv

Trados, E., & Karp, P. (2025, October 5). Deloitte to refund government, admits using AI in $440k report. Opgehaald van Australian Financial Review: https://www.afr.com/companies/professional-services/deloitte-to-refund-government-after-admitting-ai-errors-in-440k-report-20251005-p5n05p

Voor het plaatsen van reacties, hou graag rekening met onze spelregels.