Het artikel “Van rode vlaggen naar gesprek; hoe een app accountants helpt bij de beoordeling van levensvatbaarheid” schetst een ambitieus beeld: een open source-app die de accountant helpt om de levensvatbaarheid van ondernemingen in te schatten (om zo een beter gesprek met de ondernemer te voeren). De Taskforce Continuïteit van de NBA benadrukt dat de tool géén vervanging is van een professioneel oordeel, maar een startpunt voor dialoog. Toch blijven er bij mij twijfels hangen over het gebruik en de risico’s van zo’n instrument.

Levensvatbaarheid

Voor wie het gemist heeft; onlangs verscheen een artikel op accountant.nl over de ontwikkeling van een app die accountants gaat helpen iets zinnigs te zeggen over de levensvatbaarheid van een onderneming. Voor controle- , beoordelings- en samenstelopdrachten schrijft NV COS namelijk verplichtingen voor omtrent de levensvatbaarheid van de onderneming. Voor de audit geldt bijvoorbeeld dat de accountant moet beoordelen of de onderneming de komende twaalf maanden na de datum van de controleverklaring kan voortbestaan. Altijd een spannend iets, het voorspellen is immers een andere tak van sport dan het controleren van wat zich afgelopen jaar heeft voorgedaan. Neem bijvoorbeeld de onrust in het Midden-Oosten; een enorme stijging van gas- en benzineprijzen, ik heb daar persoonlijk niet in deze hoedanigheid op gerekend toen in januari de eerste verklaringen van het jaar werden getekend. Nu snap ik dat als een onderneming dit nu al niet kan bolwerken de accountant dit al door zou moeten hebben. Maar vaak is het een optelsom van een aantal variabelen.

Input

Daar komt die dan, een (standaard?) vragenlijst die middels een app bij de ondernemer komt. De app zal naar wat ik heb gelezen gevoed worden met de antwoorden en inzichten van de ondernemer/bestuur/management. Uiteraard ligt daar de verantwoordelijkheid voor een adequate continuïteitsinschatting, gelijktijdig ben ik al meer dan eens ondernemers tegengekomen die een iets te optimistisch beeld hebben over de toekomst. Sociaal-wenselijke antwoorden zijn dan ook nog wat makkelijker te geven op papier – wat al een rode vlag an sich is.

De app genereert dan op basis van de antwoorden een overzicht van getriggerde rode vlaggen. Dit zal als input worden gebruikt als voorbereiding op een gesprek tussen de accountant en de ondernemer.

Tool als eindpunt

De tool is bedoeld als hulpmiddel, maar in de praktijk kunnen hulpmiddelen een eigen leven gaan leiden. Als accountants moeite hebben om materiële onzekerheden te signaleren, zoals uit de cijfers van de AFM blijkt, is er dan niet juist een risico dat de app wordt gebruikt als een soort vinklijst? Zeker als de antwoorden zo zijn gegeven dat er geen lijst uitrolt met rode vlaggen; welk risico loop je als 100 vragen geen rode vlag geven?

Het artikel benadrukt dat de app vooral bedoeld is als gespreksstarter. Dat klinkt goed, maar het risico is dat de app het gesprek vervangt in plaats van stimuleert. Zeker in een sector met hoge werkdruk kan het verleidelijk zijn om te vertrouwen op een standaardproces.

Bovendien: als er al signalen gemist worden in de praktijk – wat blijkt uit de hoge percentages faillissementen zonder waarschuwing in de verklaring – is het dan verstandig om nóg meer te steunen op gestandaardiseerde instrumenten?

De nuance is uiteraard dat accountants volgens de standaarden (zoals Standaard 570) zélf kritisch moeten kijken naar de continuïteit van de onderneming. De app kan dit proces structureren, maar de onbedoelde mechanische benadering is aanwezig:

“De app signaleert geen rode vlaggen, dus er is geen probleem.”

De kans bestaat dus dat de app de professionalisering versterkt, maar óók dat zij een vals gevoel van zekerheid creëert.

Mijn conclusie

Een app meet geen gedrag, governance of karakter. Het is niet zo dat continuïteit enkel afhangt van financiële indicatoren. Juist zaken als kwaliteit van bestuur en het aanpassingsvermogen van de ondernemer zijn van belang.

Geen enkele app, hoe goed ontworpen ook, kan deze factoren volledig meten. Terwijl juist díe factoren vaak bepalend zijn voor de vraag of een onderneming overeind blijft.

De app kan zeker een bijdrage leveren als hulpmiddel, vooral voor structuur en documentatie. Maar mijn zorg is dat:

1. ondernemers de vragen niet objectief (kunnen of willen) beantwoorden,
2. accountants mogelijk te sterk gaan vertrouwen op de uitkomst van de tool, en
3. echte signalen over continuïteitsproblemen vaak buiten de standaardvragen vallen.

Technologie kan een aanvulling zijn op professioneel oordeel, maar nooit een vervanging. En juist op het gebied van continuïteit is dat professionele oordeel – inclusief kritische reflectie en doorvragen – belangrijker dan ooit. Daarom denk ik dat een app als deze enorm waardevol kan zijn als handvat. Ik ben ook heel erg benieuwd hoe eenieder over de app denkt. Laat het vooral weten in de comments!