De accountant en het accountantskantoor onder een maatschappelijk vergrootglas

De accountant en het accountantskantoor presenteren zich als hoeders van het publieke belang, maar juist die positie zorgt ervoor dat de maatschappij kritisch kijkt naar de auditsector. Het beeld van de controlerend accountant wordt steeds vaker bepaald door schandalen, boetes, tuchtrechtelijke uitspraken en negatieve media-aandacht. Hierdoor ontstaat een groeiende kloof tussen hoe de sector zichzelf ziet en hoe de samenleving accountants beoordeelt.

Binnen de maatschappij leeft het idee dat accountants vooral regels controleren bij anderen, terwijl de beroepsgroep zelf regelmatig negatief in het nieuws komt steeds sterker. Daardoor krijgt de auditsector steeds vaker het imago van een saaie en gesloten wereld, waarin transparantie ontbreekt. Juist omdat accountants vertrouwen moeten uitstralen, komt reputatieschade harder aan dan in veel andere sectoren.

Schandalen raken zowel de accountant als het kantoor

Reputatieschade ontstaat niet alleen door grote externe fraudezaken, maar ook door incidenten die de cultuur binnen accountantskantoren blootleggen. Een duidelijk voorbeeld daarvan is de fraude met interne toetsen bij KPMG, waarbij honderden medewerkers antwoorden op verplichte trainingen uitwisselden (Accountant.nl, 2023a).

Hoewel zulke incidenten plaatsvinden binnen een accountantskantoor, straalt de schade direct af op de individuele accountant als onafhankelijk vertrouwenspersoon. De maatschappij maakt daarin nauwelijks onderscheid. Wanneer accountants intern al regels overtreden of ethische grenzen opzoeken, roept dat vragen op over de betrouwbaarheid van controles bij klanten.

De maatschappij verwacht onafhankelijkheid, maar ziet commerciële belangen

De maatschappelijke verwachtingen rondom audit zijn de afgelopen jaren veranderd. Burgers, politiek en toezichthouders verwachten van accountants en accountantskantoren dat zij zichtbaar het publieke belang beschermen. Tegelijkertijd groeit de kritiek dat commerciële belangen binnen grote accountantsorganisaties steeds belangrijker worden.

Die spanning wordt groter nu private-equityhuizen investeren in accountants- en adviesorganisaties. Hierdoor ontstaat in de maatschappij de vraag aan wie een accountantskantoor, maar ook de accountant zelf, uiteindelijk loyaal is: aan de samenleving, aan de klant of aan aandeelhouders die rendement verwachten?

Boetes en toezicht versterken het negatieve imago

Ook boetes, toezichtonderzoeken en handhaving dragen bij aan het kwetsbare imago van accountants en accountantskantoren. Wanneer toezichthouders miljoenenboetes opleggen of ernstige tekortkomingen constateren, krijgt de sector opnieuw negatieve publiciteit.

Dat blijkt bijvoorbeeld uit zaken rondom Wwft-overtredingen en gebrekkige controles bij accountantskantoren. De berichtgeving over BDO en andere grote kantoren laat zien dat toezichthouders tegenwoordig harder optreden tegen tekortkomingen binnen audit (Accountancy Vanmorgen, 2024a). Voor de maatschappij bevestigen zulke zaken het idee dat accountantskantoren pas veranderen wanneer externe toezichthouders ingrijpen.

Tuchtrecht en persoonlijke reputatieschade

Naast reputatieschade voor accountantskantoren speelt ook het tuchtrecht een grote rol in het imago van de accountant zelf. Accountants worden persoonlijk aangesproken op hun gedrag, integriteit en professioneel-kritische houding. Daardoor komen tuchtrechtelijke uitspraken regelmatig in de media terecht.

Een voorbeeld hiervan is een accountant die zonder toestemming informatie aan de Belastingdienst verstrekte en daarvoor een waarschuwing kreeg wegens schending van vertrouwelijkheid (Accountant.nl, 2023b). Ook discussies rondom PE-verplichtingen versterken het negatieve beeld. Accountants die PE-boetes niet betalen of hun permanente educatie niet op orde hebben, bevestigen volgens critici het stereotype van een beroepsgroep die anderen controleert, maar zelf moeite heeft met naleving van regels (Accountant.nl, 2023c).

Media-aandacht vergroot de afstand tot de maatschappij

Media spelen een grote rol in de beeldvorming rondom accountants en accountantskantoren. Grote affaires krijgen veel aandacht, terwijl positieve bijdragen van accountants aan financiële betrouwbaarheid vaak nauwelijks zichtbaar zijn. Hierdoor ontstaat een maatschappelijk beeld waarin audit vooral wordt gekoppeld aan incidenten en crises.

Toezichthouders spraken bij de accountant die de cijfers van Donald Trump controleerde over “enorme fraude” en het ondermijnen van vertrouwen in de financiële markten (Accountancy Vanmorgen, 2024b). Zulke internationale affaires beïnvloeden ook de Nederlandse auditsector.

Audit heeft een maatschappelijk geloofwaardigheidsprobleem

Het imago van zowel de accountant als het accountantskantoor staat onder druk. Schandalen, boetes, tuchtrecht en negatieve media-aandacht zorgen ervoor dat de maatschappij kritischer kijkt naar audit dan ooit tevoren.

Naar mijn mening staan daarom zowel de accountant als het accountantskantoor voor grote uitdagingen. De sector zal transparanter moeten worden richting de maatschappij en duidelijker moeten uitleggen wat een accountant wel én niet doet. Juist daar is een grote verwachtingskloof ontstaan. De maatschappij verwacht steeds vaker dat accountants fraude actief opsporen, terwijl de accountant in werkelijkheid geen FIOD is. De accountant geeft een redelijke mate van zekerheid over de relevantie en betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving.

Daarnaast moeten accountantskantoren risico’s rondom onafhankelijkheid, commerciële druk en invloed van private-equityhuizen beter uitwerken en vastleggen in het dossier. Extra beheersmaatregelen en scherpere verslaglegging zijn noodzakelijk om auditkwaliteit te waarborgen.

Juist daarom zijn accountants en accountantskantoren nu zelf aan zet om het vertrouwen van de maatschappij terug te winnen door meer openheid, betere communicatie en zichtbare focus op het publieke belang.

Bronvermelding:

Accountancy Vanmorgen. (2024a, 16 oktober). BDO krijgt recordboete voor schending antiwitwaswetgeving bij controle Vitesse. https://www.accountancyvanmorgen.nl/2024/10/16/bdo-krijgt-recordboete-voor-schending-antiwitwaswetgeving-bij-controle-vitesse/

Accountancy Vanmorgen. (2024b, 3 mei). Enorme fraude: accountant die cijfers Trump controleerde. https://www.accountancyvanmorgen.nl/2024/05/03/enorme-fraude-accountant-die-cijfers-trump-controleerde/

Accountant.nl. (2023a, 27 juli). Onderzoek bewijst fraude bij interne toetsen KPMG; bestuurslid en RvC-voorzitter leggen functie neer. https://www.accountant.nl/nieuws/2023/7/onderzoek-bewijst-fraude-bij-interne-toetsen-kpmg-bestuurslid-en-rvc-voorzitter-leggen-functie-neer/

Accountant.nl. (2023b, 18 september). Vertrouwelijkheid geschonden na informeel verzoek Belastingdienst. https://www.accountant.nl/tucht/2023/9/vertrouwelijkheid-geschonden-na-informeel-verzoek-belastingdienst/

Accountant.nl. (2023c, 10 juli). Wanbetalers PE-boetes tijdelijk doorgehaald. https://www.accountant.nl/tucht/2023/7/wanbetalers-pe-boetes-tijdelijk-doorgehaald/