Na een bachelor in Nijmegen en een master in Tilburg koos Lobke Weijers niet voor de traditionele route richting de titel registeraccountant, maar voor de wetenschap. Inmiddels zit zij midden in een vierjarig promotietraject waarin zij onderzoek doet naar talentmanagement en oordeelsvorming binnen de auditpraktijk.

“Tijdens mijn studie volgde ik een tweejarige research master. Dat viel deels in de COVID-periode, waardoor ik meer tijd had om me echt in onderzoek te verdiepen. Ik werkte daarnaast drie jaar als werkstudent. In die periode merkte ik dat ik onderzoek steeds interessanter begon te vinden.” Vanuit de research master stroomde zij door naar een PhD-traject. Toch was promoveren niet altijd het plan. “Ik wilde vroeger eigenlijk arts worden en begon zelfs aan de studie geneeskunde. Onderzoek vond ik wel altijd interessant, maar een academische carrière was nooit een concreet doel. Pas later, onder andere door mijn research master, kwam accountancyonderzoek op mijn pad.”

Onderzoek naar talent en besluitvorming in de audit

Het promotieonderzoek richt zich op talentmanagement binnen accountancykantoren en op de oordeels- en besluitvorming van accountants. Een onderdeel hiervan is de vraag waarom studenten wel of niet kiezen voor een carrière in de accountancy.

“Een van mijn recente onderzoeken kijkt naar de verwachtingen van studenten over het accountantsberoep en hoe die zich verhouden tot de ervaringen van junior accountants. Daaruit blijkt dat studenten de leuke aspecten van het werk vaak onderschatten, terwijl ze de minder leuke onderdelen juist overschatten.”

Daarnaast kijkt zij naar het leerproces van accountants in de praktijk. “Hoe leren accountants tijdens het werk? Wat kan daarin beter? En verschillen die leerprocessen tussen de kantoren?”

Het onderzoek valt binnen het bredere veld van auditing research en wordt vaak uitgevoerd in samenwerking met andere onderzoekers en de praktijk. Die samenwerking met de praktijk is volgens Lobke ontzettend belangrijk. “Via de Foundation for Auditing Research (FAR) wordt geprobeerd de verbinding tussen wetenschap en praktijk te versterken. Die interactie is er al, maar kan altijd beter. Uiteindelijk wil je dat je onderzoek ook echt iets bijdraagt aan het beroep.”

Het PhD-leven: onderzoek, onderwijs en conferenties

Een PhD-traject duurt vier jaar en bestaat grotendeels uit onderzoek, maar ook onderwijs maakt er onderdeel van uit. Ongeveer twintig procent van de tijd besteedt zij aan lesgeven in verschillende accountancyvakken en het begeleiden van scripties.

“Hoe mijn week eruitziet verschilt sterk per periode. In een onderwijssemester geef ik bijvoorbeeld één of twee keer per week college en ben ik daarnaast bezig met voorbereiding en nakijkwerk. De rest van de tijd werk ik aan mijn onderzoek.”

Onderzoek zelf bestaat uit veel verschillende fases. “Het begint vaak met brainstormen en literatuuronderzoek. Daarna werk je theorieën uit en ontwikkel je een onderzoeksopzet. In mijn geval gaat het vaak om surveys of experimenten, bijvoorbeeld het ontwerpen van casussen die we testen bij deelnemers. Je kunt ook onderzoek doen met bestaande datasets, zogenaamd archiefonderzoek.”

Aan het eind van een onderzoeksproject presenteren onderzoekers hun werk op internationale conferenties. “Daar krijg je peer-feedback van andere onderzoekers. Op basis daarvan verbeter je je paper voordat je hem instuurt naar een wetenschappelijk tijdschrift.”

Samenwerking speelt een grote rol. “Veel projecten doe je met twee tot vier onderzoekers. Het is een intensief en iteratief proces waarbij je samen probeert het onderzoek steeds te verbeteren.” Eén paper vormt daarop een uitzondering: het zogeheten job market paper. “Dat schrijf je meestal zonder coauteurs en presenteer je wanneer je solliciteert naar een positie als universitair docent. Daarmee laat je zien wat je zelfstandig kunt.”

Tijdens haar PhD bracht zij ook een tijd door in het buitenland. “Ik ben bijvoorbeeld op research visit geweest bij Emory University in Atlanta. Daar volg je PhD-vakken, spreek je met onderzoekers in jouw vakgebied en werk je aan je eigen onderzoek.”

Verschillen met de accountancypraktijk

De grootste verschillen met de accountancypraktijk zitten volgens haar in het tempo en de aard van het werk. “Onderzoek is een langetermijnproces. Een paper kan jaren duren voordat het gepubliceerd is. In de praktijk werk je vaak veel sneller naar concrete deadlines toe.”

Tegelijkertijd ontwikkel je tijdens een PhD een andere manier van denken. “Je leert analytisch en kritisch naar problemen kijken, en complexe vraagstukken systematisch uit te werken. Dat kan  waardevol zijn voor beleidsmatige of strategische functies.”

Lobke vindt vooral de inhoudelijke vrijheid van een PhD leuk. “Je kunt je echt verdiepen in een onderwerp dat je zelf interessant vindt. Daarnaast werk je relatief zelfstandig en heb je vrijheid in waaraan je werkt.”

Wanneer past een PhD bij je?

Volgens Lobke is een PhD vooral geschikt voor mensen die intrinsiek nieuwsgierig zijn. “Je moet het leuk vinden om diep in een onderwerp te duiken en nieuwe kennis te ontwikkelen.”

Tegelijkertijd benadrukt zij het belang van praktijkervaring. “Als je onderzoek wilt doen dat relevant is voor het accountantsberoep, helpt het enorm als je zelf de praktijk kent of je daarin wilt verdiepen. Anders loop je het risico dat onderzoek te ver afstaat van wat er echt speelt.”

Een scriptie is volgens Lobke overigens geen perfecte graadmeter voor hoe een PhD eruitziet. “Een scriptie heeft vaak strakke deadlines en beperkingen, zoals de beschikbaarheid van data. Een PhD is veel uitgebreider en biedt meer ruimte om echt ergens in te duiken.”

Tot slot wil zij graag een hardnekkig misverstand ontkrachten: dat onderzoekers per definitie ver van de praktijk afstaan. “Veel onderzoekers willen juist graag samenwerken met accountantskantoren. Die interactie helpt om onderzoek relevanter te maken én om inzichten terug te brengen naar de praktijk.”