Word ik vervangen door AI?

De opkomst van kunstmatige intelligentie (AI) roept in veel sectoren dezelfde vraag op: word ik straks vervangen door een computer? Ook binnen de accountancy wordt deze vraag steeds vaker gesteld. Als gevorderd assistent werk ik dagelijks in dossiers en zie ik van dichtbij hoe snel technologische ontwikkelingen elkaar opvolgen. Daarnaast heb ik, weliswaar bij mijn vorige werkgever, ervaring opgedaan binnen het Business Innovations Team. Dit team hield zich onder andere bezig met innovatie, digitalisering en de toepassing van AI binnen accountancyprocessen. Hierdoor heb ik niet alleen vanuit de dagelijkse controlepraktijk zicht op de mogelijkheden van AI, maar ook op de wijze waarop deze technologie zich ontwikkelt en wordt ingezet binnen ons vakgebied. Juist daarom ben ik van mening dat AI een grote impact zal hebben op de accountancy, maar het beroep niet volledig zal vervangen.

Geautomatiseerde werkprogramma’s

De afgelopen jaren heeft AI een enorme ontwikkeling doorgemaakt. Waar accountants vroeger veel werkzaamheden handmatig uitvoerden, worden tegenwoordig steeds meer processen geautomatiseerd. Een goed voorbeeld hiervan zijn werkprogramma’s. Waar deze voorheen vaak handmatig moesten worden opgesteld en ingericht, zijn er tegenwoordig systemen die op basis van een volledige dataset automatisch analyses uitvoeren, risico’s signaleren en een groot deel van de voorbereidingen treffen. Door simpelweg alle beschikbare data in een systeem te laden, worden controles voorbereid en afwijkingen zichtbaar gemaakt. Hierdoor blijft voor de accountant steeds vaker het analytische gedeelte van de controle over. Dit bespaart veel tijd en zorgt ervoor dat routinematige werkzaamheden efficiënter kunnen worden uitgevoerd.

De Wet van Moore

Wanneer ik kijk naar de snelheid waarmee AI zich ontwikkelt, moet ik regelmatig denken aan de Wet van Moore. Deze wet stelt dat de rekenkracht van computers ongeveer iedere twee jaar verdubbelt. Hoewel deze wet oorspronkelijk betrekking had op het aantal transistors op computerchips, laat zij goed zien hoe snel technologische ontwikkelingen elkaar opvolgen. De ontwikkeling van AI lijkt hier een uitstekend voorbeeld van. Wat enkele jaren geleden nog ondenkbaar was, is vandaag de dag al werkelijkheid. Taken waarvoor vroeger veel handmatig werk nodig was, kunnen nu binnen enkele seconden worden voorbereid of uitgevoerd. Gezien deze ontwikkeling verwacht ik dat AI de komende jaren alleen maar krachtiger zal worden en een steeds grotere rol zal spelen binnen de accountancy.

Verschuiving accountantsrol

In mijn dagelijkse werkzaamheden merk ik dat deze ontwikkelingen vooral de uitvoerende en repetitieve werkzaamheden raken. Het verwerken van grote hoeveelheden data, het identificeren van trends en het signaleren van afwijkingen zijn werkzaamheden waarin AI steeds beter wordt. Hierdoor verschuift de rol van de accountant steeds meer van gegevensverwerker naar analist. Waar voorheen veel tijd werd besteed aan het verzamelen, structureren en controleren van gegevens, blijft nu steeds vaker het beoordelen, interpreteren en analyseren van informatie over. Naar mijn mening is dit een positieve ontwikkeling, omdat accountants hierdoor meer tijd kunnen besteden aan de werkzaamheden waar hun expertise daadwerkelijk van toegevoegde waarde is.

Gebreken van AI

Toch zie ik ook duidelijke grenzen aan wat AI kan. Een accountantscontrole bestaat namelijk uit meer dan alleen het analyseren van cijfers. Achter cijfers gaan bedrijfsstrategieën, marktomstandigheden, managementbeslissingen en menselijke afwegingen schuil. Een AI-systeem kan constateren dat een marge afwijkt van voorgaande jaren of dat een bepaalde kostenpost opvallend hoog is, maar het begrijpt niet automatisch waarom dit het geval is. Het vormt geen professioneel oordeel, maar levert informatie aan die door een accountant moet worden beoordeeld.

Juist dat professionele oordeel blijft naar mijn mening de kern van het accountantsberoep. Een accountant kijkt niet alleen naar de cijfers, maar ook naar de context waarin deze tot stand zijn gekomen. Hij of zij stelt kritische vragen, spreekt met het management en beoordeelt of de verkregen informatie logisch en betrouwbaar is. Er spelen vaak factoren mee die niet zichtbaar zijn in data, maar die wel van invloed zijn op de uiteindelijke conclusie. Professionele scepsis, ervaring en inzicht in de organisatie blijven daarom essentieel.

Daarnaast speelt de menselijke factor een belangrijke rol binnen het vak. Als accountant heb ik contact met controllers, financiële afdelingen, bestuurders en CFO’s. Deze gesprekken gaan niet uitsluitend over cijfers, maar ook over risico’s, verwachtingen, ontwikkelingen binnen de onderneming en de toekomst van de organisatie. Vertrouwen en communicatie vormen daarbij belangrijke onderdelen van het werk. Ik verwacht dan ook dat een CFO toch liever met een accountant aan tafel zit om complexe vraagstukken te bespreken dan met een AI-systeem. Organisaties zijn vaak niet alleen op zoek naar een analyse, maar ook naar een gesprekspartner die de uitkomsten kan duiden en van advies kan voorzien.

Dat betekent niet dat AI geen gevolgen zal hebben voor ons vak. Integendeel. Ik ben ervan overtuigd dat een groot deel van de huidige werkzaamheden zal worden overgenomen door AI. Vooral routinematige en gegevensgerichte werkzaamheden zullen steeds vaker geautomatiseerd worden uitgevoerd. Hierdoor zal het beroep van accountant veranderen. De toegevoegde waarde zal minder liggen in het verzamelen van controle-informatie en meer in het analyseren, interpreteren en beoordelen van de uitkomsten daarvan. Accountants zullen zich daarom moeten blijven ontwikkelen en nieuwe technologieën moeten omarmen.

Conclusie

Mijn conclusie is dat AI een aanzienlijk deel van het werk binnen de accountancy zal overnemen, maar het beroep niet volledig zal vervangen. De accountant van de toekomst zal anders werken dan de accountant van vandaag, doordat steeds meer routinematige werkzaamheden worden geautomatiseerd en analyses sneller kunnen worden uitgevoerd. Hierdoor verschuift de focus van het verzamelen en verwerken van informatie naar het interpreteren en beoordelen ervan. Juist de kern van het accountantsberoep, het analyseren van gegevens in hun context en het vormen van een professioneel oordeel, is niet volledig te automatiseren. Cijfers vertellen immers nooit het hele verhaal. Daarvoor zijn kritisch denkvermogen, ervaring, professionele scepsis en persoonlijk contact nodig. Daarom ben ik ervan overtuigd dat het vak sterk zal veranderen, maar niet zal verdwijnen. Een CFO zit immers toch liever aan tafel met een accountant dan met AI. AI kan data analyseren, maar alleen een accountant kan er betekenis aan geven.