Daphne Scheurwater
Opinie
De externe radar in de planningsfase
De balans klopt en de liquiditeitsprognose vertoont op het eerste gezicht geen kritieke tekortkomingen. Toch kan een gecontroleerde onderneming op het punt van omvallen staan. Discontinuïteitsrisico’s kunnen immers ook buiten de muren van het bedrijf ontstaan en blijven niet beperkt tot boekhoudkundige rekenfouten. In de accountantscontrole bestaan diverse evaluatiemodellen om de klant en haar marktpositie te analyseren. Porters vijfkrachtenmodel helpt bij het analyseren van de concurrentiepositie, terwijl een SWOT-analyse waardevol is voor het bepalen van de strategische richting. Een brede omgevingsanalyse, zoals het DESTEP-model, richt de aandacht op macrofactoren en biedt daarmee een systematische aanvulling om externe risico’s in de planningsfase in kaart te brengen. Door deze factoren gestructureerd te betrekken voordat de gegevensgerichte controles starten, verkleint het controleteam het risico dat de continuïteitsbeoordeling (going concern) achter de feiten aanloopt.
(Bron: Wietsma, 2023)
- Risico-identificatie en Materialiteit in de Planningsfase
Binnen de controlestandaarden (zoals bijvoorbeeld NV COS 315) is de accountant verplicht om tijdens de planningsfase een grondig inzicht te verwerven in de entiteit en haar context. Het betrekken van een extern georiënteerd analysemodel biedt hier de nodige structuur om al in de planningsfase de materialiteit vast te stellen en te bepalen op welke jaarrekeningposten en bedrijfsprocessen de afwijkingen van materieel belang rusten. Wanneer de accountant verzuimt de brede omgeving in te scannen, ontstaat het gevaar dat de materialiteitsgrenzen onjuist worden toegepast, het controlebudget verkeerd wordt gealloceerd en cruciale risico-inschattingen onbelicht blijven.
(Bron: AFM, 2025)
- Macro-economische Margedruk en Liquiditeit
Bij het beoordelen van de door het management opgestelde budgetten en liquiditeitsprognoses spelen marktbrede economische factoren een sleutelrol. Aanhoudende looninflatie, gestegen renteniveaus en de aflossing van herstructurerings- of coronaschulden zetten MKB-ondernemingen klem tussen stijgende kosten en krimpende marges. Zoals Jan Wietsma analyseert, vraagt dit om tijdig financieel herstel en herstructurering van de balans om het niet voldoen aan betalingsverplichtingen te voorkomen. Een accountant die deze kostendruk niet vooraf meeweegt in het controleplan, riskeert een te optimistische inschatting van de continuïteitsveronderstelling.
(Bron: Wietsma, 2023)
- Arbeidsmarktkrapte en Interne Beheersing
Veranderingen in de bevolkingsopbouw en de krappe arbeidsmarkt hebben een directe impact op de controleaanpak. Veel ondernemingen dichten de personeelsbehoefte door op grote schaal ZZP’ers en externe krachten in te huren. Dit brengt voor het controleteam een tweeledig risico met zich mee:
- Financieel: De hoge tarieven van tijdelijke inhuur drukken de operationele winstgevendheid.
- Interne beheersing: Een hoog verloop op de financiële afdeling tast de kwaliteit van de administratieve organisatie aan en vergroot de kans op fouten in de verslaggeving.
Het controleplan moet daarom specifieke werkzaamheden bevatten rondom de bevoegdheden en controle op tijdelijke krachten.
(Bron: AFM, 2025)
- Digitale Afhankelijkheid en Cyberrisico’s
Een moderne risico-evaluatie vereist dat IT-audits een integraal onderdeel vormen van de planningsfase. Waar de beoordeling van going concern voorheen primair financieel gedreven was, kan de uitval van kritieke systemen door gijzelsoftware of een cyberincident de operationele keten in enkele uren verlammen. Vaktechnisch expert Anton Dieleman benadrukt dat de toepassing van COS 570 vereist dat de accountant verder kijkt dan een statische balansdatum en ook operationele afhankelijkheden meeweegt. Een kwetsbare IT-infrastructuur hoort dan ook direct thuis in de risicomatrix van het controleplan.
(Bron: Dieleman, 2026)
- Regelgeving, Geopolitiek en ESG
Tot slot bepalen politieke spanningen, handelsbeperkingen en strengere milieu- en duurzaamheidswetgeving (zoals de CSRD) de haalbaarheid van bedrijfsmodellen op lange termijn. Bedrijven die de transitie naar duurzame bedrijfsvoering vertragen, lopen het risico op waardevermindering van activa of het verliezen van bankfinanciering. Uit de verkenningen van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en reacties van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) blijkt dat de maatschappij van de accountant verwacht dat deze externe transformaties tijdig worden opgemerkt en transparant worden geadresseerd in de rapportage.
(Bron: AFM, 2025; NBA, 2025)
Conclusie: Een Brede Blik als Kompas
Een effectief controleplan vereist dat de accountant verder kijkt dan alleen de interne cijfers. Omdat bedrijfscontinuïteit zelden puur door interne boekhoudkundige fouten in gevaar komt, maar juist door veranderende omstandigheden in de buitenwereld, biedt een gestructureerde omgevingsanalyse (zoals het DESTEP-raamwerk) waardevol houvast in de planning. Door deze externe factoren vanaf het begin structureel mee te wegen naast andere strategische modellen en analyse, bouwt de accountant een scherpere risicoanalyse op en behoudt de controleverklaring haar waarde als baken van maatschappelijk vertrouwen. Het is dus in de planningsfase van groot belang om daar structureel naar te kijken en heroverwegingen te maken, anders dan weer een vinkje te kunnen zetten in de planningsfase.
Bronnenlijst:
- AFM. (2025, 20 oktober). AFM: Accountants geven serieus aandacht aan continuïteit bij controles. Accountant.nl. https://www.accountant.nl/nieuws/2025/10/afm-accountants-geven-serieus-aandacht-aan-continuiteit-bij-controles/
- Dieleman, A. (2026, 27 mei). Continuïteit en een toekomst van twaalf maanden. Accountant.nl. https://www.accountant.nl/vaktechniek/2026/5/continuiteit-en-een-toekomst-van-twaalf-maanden/
- Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants. (2025, 21 oktober). NBA ziet AFM-verkenning over continuïteit als ‘opdracht om alert te blijven’. Accountant.nl. https://www.accountant.nl/nieuws/2025/10/nba-ziet-afm-verkenning-over-continuiteit-als-opdracht-om-alert-te-blijven/
- Wietsma, J. (2023, 2 oktober). Aandachtspunten bij het herstructureren van (corona)schulden. Accountancy Vanmorgen. https://www.accountancyvanmorgen.nl/2023/10/02/aandachtspunten-bij-het-herstructureren-van-coronaschulden/


Plaats een Reactie
Meepraten?Draag gerust bij!